Aktualności


Aktualności

Jak wybrać wkładkę albo igłę gramofonową?

Wkładka gramofonowa, niegdyś zwana popularnie adapterem, jest przetwornikiem, który zamienia mechaniczne drgania igły na sygnał foniczny. Obecnie w gramofonach wysokiej jakości stosuje się wyłącznie przetworniki, w których sygnał jest generowany na zasadzie indukcji elektromagnetycznej.

Wkładki gramofonowe

W zależności od sposobu pracy można wyróżnić następujące typy konstrukcyjne:

1. Wkładka MM z ruchomym magnesem (ang. moving magnet) - najbardziej rozpowszechniony rodzaj przetwornika. Charakteryzuje się względnie wysokim poziomem sygnału wyjściowego (2,5 - 7,5 mV) i może bezpośrednio współpracować z większością wejść gramofonowych. Ponadto umożliwia łatwą wymianę zużytej igły (wysunięcie starej i założenie nowej);

AT95E/BL

Przykładowe wkładki: AT91BL, AT95E/BL, AT-VM540ML.

2. Wkładka MI z ruchomą kotwicą albo indukowany magnes - pod względem parametrów elektrycznych jest bardzo podobna do wkładek MM. Osiągnięto lepsze śledzenie rowka i mniejsze zniekształcenia. Wadą jest zwiększona masa całego przetwornika - ze względu na zastosowanie dużego magnesu stałego;

3. Wkładka VMS (ang. variable magnetic shunt) - jest to najnowsze osiągnięcie w dziedzinie wkładek magnetycznych. Charakteryzują się małym ciężarem i bardzo dobrą liniowością. VMS może współpracować z szeroką gamą ramion gramofonowych i standardowym wejściem gramofonowym;

4. Wkładka MC z ruchomą cewką (ang. moving coil) - najbardziej dokładna i zarazem kosztowna. W porównaniu z wkładką MM zastosowano odwróconą zasadę działania. Wkładki MC generują sygnał o bardzo niskim poziomie (0,05 - 0,5 mV) i przez to wymagają odpowiednich wejść gramofonowych bądź zastosowania specjalnego transformatora dopasowującego. Aby uniknąć tej niedogodności odpracowano konstrukcję przetwornika MC o wysokim poziomie sygnału wyjściowego (ok. 2 mV), który może współpracować z konwencjonalnymi wejściami gramofonowymi. Ze względu na trwałe połączenie ostrza i cewek wymiana zużytej igły wymaga interwencji producenta lub wysoce specjalizowanego serwisu.

AT-F2

Przykładowe wkładki: AT-F2, AT-ART7, ATOC9/III

Inne konstrukcje (elektretowe, elektrostatyczne i tensometryczne) są słabo rozpowszechnione a także wymagają użycia specjalnie przeznaczonych dla nich stopni dopasowujących (sekcji transformujących). Ponadto są bardzo kosztowne i nie cieszą się zbyt dużą popularnością.

W praktyce mamy jednak do czynienia głównie z dwoma typami wkładek gramofonowych oznaczonymi (umownie) jako:

MM (Moving Magnet), czyli wkładka z ruchomym magnesem albo przetwornik elektromagnetyczny

MC (Moving Coil), czyli wkładka z ruchomą cewką albo przetwornik magnetoelektryczny

W pierwszym przypadku, igła z przymocowanym magnesem porusza się w sąsiedztwie cewek i tym samym indukuje w nich napięcie. W drugim zaś, do igły przymocowane są cewki (sąsiadujące z nieruchomym magnesem), w których de facto „pojawia się” sygnał audio.

AT-ART7

Różnica jest zatem zasadnicza, a z punktu widzenia zwłaszcza początkującego użytkownika sprowadza się zasadniczo do jednego tylko, ważnego parametru jakim jest napięcie wyjściowe.

Bardziej popularne i łatwiejsze w zastosowaniu są wkładki typu MM. W zależności od modelu oferują napięcie w granicach od 2,5 mV do 7,5 mV.

Wkładki MC są zdecydowanie droższe, co odzwierciedla większy wkład ręcznej robocizny i fakt zastosowania bardziej zaawansowanego i specjalistycznego sprzętu optycznego do poprawnego ich montażu np. mikroskopy, ekrany montażowe etc.). Oferują znacznie delikatniejszy sygnał wyjściowy. Napięcie osiąga wartości rzędu ułamków miliwolta, nawet 0,1 mV - dla „najcichszych” i zarazem najbardziej wyrafinowanych konstrukcji. Obydwa rodzaje wkładek (MM i MC) wymagają zatem zastosowania zupełnie różnych przedwzmacniaczy korekcyjnych.

Przy wyborze nowej wkładki najlepiej rozglądać się za modelami takiego samego typu i oferującymi zbliżony poziom napięcia wyjściowego co stara, zużyta wkładka. Oczywiście przy założeniu, że nie wymieniamy żadnego innego elementu w torze audio.

Czym kierować się przy wyborze wkładki gramofonowej?

Sprawa wygląda z pozoru na skomplikowaną. Musimy bowiem uwzględnić parametry elektryczne, fizyczne, a także konstrukcję ramienia w gramofonie. Więc czym? W pierwszej kolejności uwzględniamy masę efektywną ramienia. Potem należy sprawdzić zgodność podatności z masą ramienia. Informację o masie ramienia znajdziemy w danych technicznych podanych przez producenta, albo możemy zważyć ramię samemu. W tym celu demontujemy wkładkę, przeciwwagę i po umieszczeniu główki ramienia na wadze opuszczamy windę (dźwignię mechanizmu).

ATOC9/III

Im większa jest podatność, tym tak naprawdę wkłada będzie bardziej uniwersalna. Większość popularnych wkładek to wkładki o dużej podatności, więc powinny nadawać się do większości gramofonów z tzw. niższej i średniej półki.

Kolejną sprawą będzie dopasowanie elektryczne do posiadanego przedwzmacniacza, wejścia gramofonowego. Prostsze modele będą współpracowały z większością typowych wejść, oznaczonych jako Phono albo MM. Bardziej wyrafinowane konstrukcje czy przetworniki typu MC wymagają zdecydowanie więcej uwagi w doborze współpracującej elektroniki.

Dopiero po spełnieniu wszystkich powyższych wymagań można uwzględniać przy wyborze cechy brzmieniowe poszczególnych wkładek.

Dopasowanie

Dysponujecie wszystkimi potrzebnymi parametrami, możliwe jest wyliczenie konkretnej częstotliwości rezonansowej układu wkładka-ramię. Aby w paśmie akustycznym nie pojawiały się zakłócenia i zniekształcenia, powinna się ona zawierać w przedziale 5-15 Hz. Wyliczenia takie nie są jednak do niczego potrzebne. Wystarczy skorzystać z uproszczonej metody.

Zaczynamy więc od masy ramienia. Jeżeli nie znajdziemy jej w specyfikacji producenta, możemy w łatwy sposób zmierzyć ją sami - zdejmujemy przeciwwagę (i obecną wkładkę), a następnie kładziemy wagę elektroniczną pod końcówką ramienia i odczytujemy wynik.

Sprawdzamy do której grupy należy nasze ramię. Ramiona z dzieli się na lekkie (o efektywnej masie do 10 g), średnie (11-25 g) i ciężkie (powyżej 25 g). Następnie korzystamy z tabeli, określając z niej podatność wkładki.

Zależności

Ramię lekkie

Ramię o średniej masie

Odkształcalność mała

Możliwość wystąpienia rezonansu w paśmie akustycznym

OK.

Odkształcalność duża

OK.

OK

Odkształcalność bardzo duża

OK.

Możliwość wystąpienia rezonansu w paśmie ponadakustycznym


Poszczególne odkształcalności (podatności) wkładek:

  • Mała – poniżej 12 x 10-6 cm/ dyne
  • Duża – w zakresie 13-25 x 10-6 cm/ dyne
  • Bardzo duża – powyżej 25 x 10-6 cm/ dyne

Spotyka się także inne jednostki – równoważne – w których określana jest podatność wkładki gramofonowej [ µm / mN ]

Teraz będziemy już wiedzieć, czy powinniśmy szukać wkładki o małej, średniej czy wysokiej odkształcalności. Metoda ta powinna być wystarczająco pomocna nawet przy wyborze stosunkowo zaawansowanych modeli do hi-endowych gramofonów.

Szlif ostrza igły

Obecnie najczęściej stosowane są trzy typy igieł:

  • Sferyczne (o promieniu 18 µm)
  • Eliptyczne (o krzywiźnie 8 x 18 µm, a wersji dla DJ-ów 13 x25 µm)
  • Liniowe (grupa ostrz o różnych bardzo wyrafinowanych geometriach – wykaz znajduje się dalej w tekście)

Te pierwsze, są najpopularniejsze i stosunkowo łatwe do wytworzenia. Są zatem relatywnie tanie. Mogą jednak trochę gorzej radzić sobie z odtwarzaniem najwyższych częstotliwości. Przy współpracy z niedrogą elektroniką, uwzględniającą tę cechę igieł sferycznych, ostateczny efekt brzmieniowy może być bardzo przyjemny dla ucha.

Bardziej zaawansowane są igły o szlifie eliptycznym (bi-radialnym). W tym przypadku wierzchołek igły jest nieco „ostrzejszy”, dzięki czemu igła głębiej wnika w rowek na płytach i dokładniej penetruje jego kształt.

Igły liniowe, mówiąc w dużym uproszczeniu, mają kształt zbliżony do eliptycznych, jednak powierzchnia styku jest w tym przypadku większa, co nie tylko daje jeszcze lepszą dokładność odczytu, ale również zwiększa żywotność płyt i samej igły.

Wybierając wkładkę z igłą o lepszym szlifie możemy więc nie tylko uzyskać lepsze brzmienie, lecz także wydłużyć życie naszych cennych winyli.

Wielu doświadczonych audiofilów uważa jednak, że w przeciętnych warunkach odsłuchowych zupełnie wystarczające są igły o profilu eliptycznym. Jednocześnie można przyjąć, że bardziej zaawansowane szlify to już zabawa dla chętnych, tym bardziej że producenci wkładek bardzo często dobierają geometrię ostrza igły tak, aby wkładka miała określone cechy brzmienia.

Żywotność igły gramofonowej

Różni producenci podają różne długości czasu pracy wkładki i igły gramofonowej. O ile w przypadku części napędowej (korpusu wkładki z elementami zamontowanymi w niej na stałe) nie stanowi to dla większości użytkowników żadnego problemu, to w przypadku samej igły czas pracy jest relatywnie krótki. Jest to związane ze zużyciem mechanicznym i termicznym diamentowego ostrza. Warto pamiętać, że na styku igły i powierzchni płyty gramofonowej pojawiają się dość znaczne naciski w przeliczeniu na powierzchnię styku. Siła nacisku wyrażana w pojedynczych gramach, wywierana na mikroskopijną powierzchnię styku, oznacza bardzo duże ciśnienie, co prowadzi do ścierania nie tylko rowka płyty (proces normalnego zużywania się płyty winylowej) ale i powierzchni bocznej ostrza igły. Dodatkowo sytuację komplikuje wysoka temperatura styku, przyczyniająca się do procesów starzeniowych materiału z którego zrobiona jest igła gramofonowa.

Wymiana igły

We wkładkach typu MC nie ma możliwości wymiany igły we własnym zakresie. Wysłużoną wkładkę można jednak wysłać do producenta w celu jej regeneracji, w warunkach fabrycznych istnieje bowiem możliwość powtórnego zainstalowania nowej igły. Niestety koszt takiej operacji sięga nierzadko 90% ceny nowej wkładki, nie licząc kosztów związanych z przesyłką tam i z powrotem, ani z ubezpieczeniem przesyłki. Inwestowanie w tego typu działanie ma sens wyłącznie w przypadku modeli już nie produkowanych i niedostępnych w normalnej sprzedaży detalicznej.

Podobnie jest we wkładkach MM, co prawda sama wymiana igły jest możliwa i nie stanowi zbyt skomplikowanej czynności. Niestety koszt nowej igły jest dość znaczny w stosunku do ceny całej wkładki. Sama igła do wkładki MM stanowi najbardziej kosztowny jej element. Bywa tak, że dopłacając 100 czy 200 zł, zamiast nowej igły, można już nabyć cały nowy przetwornik. Dotyczy to zwłaszcza droższych modeli.

Odrębnym zagadnieniem jest możliwość zastosowania w obrębie jednej linii produktowej zamienników od tańszych bądź droższych modeli, tym samym ulepszając albo upraszczając konstrukcję posiadanej wkładki.

Maksymalny czas pracy igły do momentu jej wymiany na nowy egzemplarz

Według firmy Ortofon wynosi on około 700 godzin i to niezależnie od rodzaju szlifu igły. W praktyce oznacza to, że słuchając 1 płytę LP dziennie, igłę powinniśmy zmieniać co 2 lata. Odtwarzając 2 płyty LP na dobę – co roku, natomiast dla 3 płyt LP na dzień trwałość spada do 9 miesięcy.

Japońscy producenci opracowali własne normy. Czas pracy jest tutaj uwarunkowany kształtem ostrza igły.

Igły o szlifie sferycznym, stożkowym: 300-500 godzin.

Igły z ostrzem eliptycznym: do 300 godzin.

Igły o ostrzem Micro Line: do 1000 godzin.

Igły o szlifach Shibata oraz Special Line Contact; do 800 godzin.

 

= = =

 

Artykuł powstał dzięki wsparciu doradców Top Hi-Fi & Video Design – ogólnopolskiej sieci specjalistycznych salonów, powstałych ponad 20 lat temu, aby pomagać klientom w doborze i budowaniu wymarzonych systemów audio-video.

Potrzebujesz pomocy? Skontaktuj się z jednym z naszych salonów. Bez pośpiechu, przy filiżance dobrej kawy i w miłej atmosferze postaramy Ci się pomóc, a nasi konsultanci odpowiedzą na każde Twoje pytanie. Adresy salonów znajdziesz u dołu strony głównej Top Hi-Fi & Video Design.

Jeżeli jesteś zainteresowany najnowszymi informacjami i specjalnymi ofertami, zapisz się na nasz newsletter.

Tylko zarejestrowani klienci mogą pisać komentarze. Proszę, zalogować się lub zarejestrować

Produkty


AT91BL

Audio-Technica
Akcesoria gramofonowe
119 zł
89 zł

AT95E/BL

Audio-Technica
Akcesoria gramofonowe
179 zł
159 zł

AT-OC9/III

Audio-Technica
Wkładki i igły gramofonowe
2 899 zł
2 599 zł

VM540ML

Audio-Technica
Wkładki i igły gramofonowe
1 249 zł

Przewodniki

Chcesz skompletować swój pierwszy zestaw audio?
Chciałbyś pogłębić swoją wiedzę? Zapraszamy do
zapoznania się z naszymi przewodnikami.

Kategorie produktów


Salony sprzedaży


Białystok
  • Apartamenty Jagiellońskie
    ul. Jurowiecka 19 lok. U3/U4
  • 85 722 29 02, 519 073 470
Bydgoszcz
Katowice
Kielce
Kraków
Lublin
Łódź
Poznań (Woźna)
Poznań (Posnania)
Sopot
Szczecin
Warszawa (Andersa)
Warszawa (Naruszewicza)
Warszawa (Nowogrodzka)
Wrocław