JAKIE KINO DOMOWE?

Rozpoczynając swoją przygodę z kinem domowym warto odpowiedzieć sobie na pytanie, czy zamierzamy uzyskać takie same efekty audiowizualne, a nawet lepsze, jak w prawdziwej sali kinowej, czy też chcemy cieszyć się fantastycznymi wrażeniami audio-wideo, ale bez konieczności inwestowania znacznych środków finansowych.

DecydującDecydując się na uzyskanie maksymalnej wierności akustycznej możemy zaprojektować swoją własną salę kinową – ze specjalnymi fotelami, oświetleniem, które automatycznie wygasi się po naciśnięciu przycisku odtwarzania, elektrycznie regulowanymi zasłonami, które skutecznie zablokują dostęp światła słonecznego, a przede wszystkim wysokiej klasy projektorem o wysokiej rozdzielczości i rozbudowanym, nawet 11.2.4-kanałowym nagłośnieniem. To propozycja dla najbardziej wymagających.

Dobra wiadomość jest taka, że już znacznie prostsze rozwiązania pozwalają uzyskać w pełni zadowalające efekty. W przypadku kompromisu nie tylko zaoszczędzimy pieniądze, lecz także uprościmy całą instalację – mniej rozbudowany system można ustawić nawet w salonie dziennym. W pełni zadowalające efekty zapewni nam zestaw składający się ze źródła AV, np. odtwarzacza Blu-ray/DVD bądź tunera telewizji kablowej lub satelitarnej, kolumn głośnikowych oraz amplitunera AV (lub procesora AV współpracującego ze wzmacniaczem mocy).

Mniej wymagającym oraz początkującym kinomanom można polecić zestawy 5.1-kanałowe, będące najprostszymi systemami kina domowego. Optymalnym rozwiązaniem są systemy 7.1-kanałowe, które gwarantując prawdziwe efekty przestrzenne są tylko nieznacznie droższe od zestawów 5.1-kanałowych, a przy tym dużo tańsze i prostsze w instalacji niż najbardziej rozbudowane systemy 11.2-kanałowe. Coraz częściej w domowych wnętrzach zaczynają gościć również systemy obsługujące najnowsze standardy dźwiękowe 3D oparte na obiektach – Dolby Atmos i DTS:X – wykorzystujące nie tylko głośniki przednie, tylne, boczne i centralny, lecz także sufitowe (lub dostarczające dźwięk z góry). Ciekawą alternatywą, w szczególności dla zestawów 5.1- oraz 7.1-kanałowych, są soundbary i cyfrowe projektory dźwięku, które dostarczają przestrzenny dźwięk z jednego urządzenia. Kolejną opcją jest połączenie zwykłego zestawu stereo z dodatkowymi głośnikami bezprzewodowymi, które mogą pełnić rolę tylnych głośników efektowych.

Co oznaczają liczby „5.1”, „7.1”, „7.2.2”?

Wyżej wymienione liczby określają ilość głośników tworzących zestaw kina domowego. Pierwsza z cyfr informuje o liczbie pełnozakresowych kanałów audio w systemie (pełnozakresowy, tj. obsługujący pełen zakres częstotliwości dźwiękowych, od basu do wysokich tonów). Druga cyfra informuje o ilości głośników obsługujących najniższe częstotliwości (kanał LFE – low frequency effects), który innymi słowy odnosi się do kanału subwoofera. Kanał ten przeznaczony jest wyłącznie dla częstotliwości poniżej 120 Hz, chociaż duża część basu może być kierowana również do głośników frontowych. Zadaniem kanału LFE jest zapewnienie dodatkowego „kopa”, kiedy wymaga tego odtwarzany film. Trzecia, ostatnia cyfra odnosi się do systemów kompatybilnych z Dolby Atmos oraz DTS:X i określa liczbę głośników sufitowych lub promieniujących od góry.

Typowy system 5.1 lub 7.1 powinien obejmować pięć lub siedem pełnozakresowych kolumn głośnikowych oraz jeden, lub więcej, subwoofer dla kanału LFE. W przypadku systemów wykorzystujących dwa subwoofery mówi się o układzie 5.2, 7.2, itd. Prawdziwie spektakularne efekty przestrzenne to domena systemów z głośnikami sufitowymi, np. 7.2.2.

system 5.1

  • 2 x przednie kolumny głośnikowe
  • 1 x głośnik kanału centralnego
  • 2 x tylne efektowe kolumny głośnikowe
  • 1 x subwoofer

system 7.1

System 7.1 zawiera te same pięć kanałów co w systemie 5.1, ale z dodatkowymi dwoma bocznymi głośnikami efektowymi.

  • 2 x przednie kolumny głośnikowe
  • 1 x głośnik kanału centralnego
  • 2 x boczne efektowe kolumny głośnikowe
  • 2 x tylne efektowe kolumny głośnikowe

system 9.1

W systemie 7.1.2 oprócz głośników tworzących system 7.1 znajdują się dodatkowo dwa głośniki sufitowe.

  • 2 x przednie kolumny głośnikowe
  • 1 x głośnik kanału centralnego
  • 2 x tylne efektowe kolumny głośnikowe
  • 2 x boczne efektowe kolumny głośnikowe
  • 1 x subwoofer
  • 2 x głośniki sufitowe

ŹRÓDŁO KINA DOMOWEGO

Źródłowy materiał dla twojego kina domowego może pochodzić z różnych urządzeń. Do najpopularniejszych należą: odtwarzacz Blu-ray, odtwarzacz DVD, dekoder telewizji kablowej lub satelitarnej, strumieniowy serwis internetowy.

Odtwarzacz Blu-ray

Zapewnia doskonałą jakość dźwięku i obrazu wysokiej rozdzielczości. Odtwarzacze Blu-ray są kompatybilne wstecznie z płytami DVD i CD, czasami obsługują również inne, bardziej zaawansowane formaty, np. SACD.

Odtwarzacz DVD

Format będący poprzednikiem Blu-ray i wciąż szeroko wykorzystywany do odtwarzania nagrań wideo. Zapewnia bardzo dobrą jakość dźwięku i obrazu, ale oferuje niższy poziom jakości niż Blu-ray.

Telewizja kablowa lub satelitarna

Większość nadawców oferuje teraz wideo HD, a także wysokiej jakości cyfrowy dźwięk. Aby z nich skorzystać niezbędny jest dekoder telewizji kablowej lub satelitarnej.

Strumieniowanie wideo

Obecnie na rynku dostępna jest szeroka gama różnorodnych internetowych serwisów strumieniowych, które oferują wideo w jakości 4K UHD, jak i HD. Dostęp do serwisów możliwy jest za pośrednictwem większości telewizorów „smart”, sieciowych odtwarzaczy Blu-ray, a także konsol do gier.

EKRAN

Jaki rodzaj ekranu wykorzystasz do projekcji filmów? Czy będzie to wyspecjalizowany system kina domowego z sufitowym projektorem i ekranem do wyświetlania? Być może będzie to telewizor LED ustawiony w twoim salonie? Wybór właściwego ekranu do wyświetlania filmów jest kolejnym kluczowym etapem podczas budowania systemu kina domowego. Przy zakupie telewizora upewnij się czy wybrany model ma odpowiednią ilość i rodzaj złączy – obecnie najpowszechniej wykorzystywane jest złącze HDMI. W połączeniu z funkcją ARC (kanał zwrotny audio) i standardem C.E.C. upraszcza ono podłączenie źródła dźwięku i obrazu, ułatwiając przy tym jego obsługę.

GŁOŚNIKI

Większość systemów kina domowego budowana jest jako systemy 5.1- lub 7.1-kanałowe, chociaż oczywiście spotykane są dużo bardziej rozbudowane zestawy. Pozostańmy przy systemie 7.1.2 i podsumujmy rolę poszczególnych kolumn głośnikowych:

Przednie

główne głośniki, które zazwyczaj są podstawą systemu, obsługującą większość efektów dźwiękowych i część dialogów;

Centralny

najważniejszym zadaniem głośnika kanału centralnego jest odtwarzanie dialogów. Głośnik centralny zwykle umieszczany jest bezpośrednio pod lub nad ekranem, aby „powiązać” z nim dźwięk;

Efektowe

te dwa głośniki odpowiadają za dźwięki otoczenia lub efekty, które z założenia mają otaczać słuchacza;

Centralne tylne efektowe

te dwa głośniki zapewniają precyzyjniejszy obraz dźwięków, które poruszają się na osi przód-tył sceny dźwiękowej, np. przelot samolotu;

Subwoofer

obsługuje większość uderzeń i „grzmotów” nagranych na ścieżce dźwiękowej. Jeżeli chcesz poczuć potęgę dźwięku, nie możesz o tym głośniku zapomnieć!

Głośniki górne, sufitowe

zapewniają większą przestrzenność sceny dźwiękowej nad widzami i zwiększają precyzję dźwiękowych efektów filmowych.

Jak ustawić głośniki kina domowego?

Oto kilka ogólnych zasad ustawienia kolumn głośnikowych systemu kina domowego. Zalecenia te nie są jedynymi możliwymi. Każdy system i każdy pokój mają swoje szczególne wymagania, które wymuszają pewne modyfikacje. Jednak, jeżeli zbyt mocno oddalisz się od tych zasad, możesz spowodować więcej problemów niż ich rozwiążesz.

Przednie lewy/prawy

Te kolumny głośnikowe powinny stać po obu stronach ekranu i być skierowane pod kątem 45 stopni w stronę widza, który siedzi centralnie na wprost ekranu. Większość kolumn głośnikowych gra dobrze wtedy, gdy odsunięte są od ścian bocznych i ściany znajdującej się za kolumnami. Upewnij się, że obie kolumny ustawione są w takiej samej płaszczyźnie. Oznacza to, że powinny znajdować się na tej samej wysokości, z przetwornikami wysokotonowymi umieszczonymi na poziomie uszu słuchacza siedzącego w centralnej części miejsca odsłuchowego. Kolumny powinny być ustawione w takiej samej odległości od widza.

Centralny

Głośnik kanału centralnego musi znajdować się jak najbliżej ekranu. W miarę możliwości ustaw go tak, aby jego przetwornik wysokotonowy był na tej samej wysokości, co przetworniki wysokotonowe kolumn głośnikowych obsługujących przednie kanały prawy i lewy. Ideałem jest sytuacja, gdy wszystkie trzy głośniki znajdują się na wysokości uszu. Jeżeli twój pokój nie pozwala na tak idealne ustawienie (a wiele pokoi nie jest), umieść głośnik kanału centralnego bezpośrednio pod (zalecane) lub powyżej pionowej linii centralnej ekranu. Upewnij się, że wybrałeś lokalizację (powyżej lub poniżej), która sytuuje przetwornik wysokotonowy najbliżej pozornej linii przebiegającej pomiędzy tweeterami głównych głośników prawego i lewego. Upewnij się także, że „mierzyłeś” głośnik kanału centralnego w odniesieniu do poziomu uszu osoby siedzącej centralnie przed ekranem.

Efektowe

Ogólnie, kolumny głośnikowe obsługujące główne kanały efektowe umieść na bocznych ścianach znacznie powyżej poziomu uszu. Głośniki powinny znajdować się nieznacznie z tyłu miejsca odsłuchu i powyżej poziomu uszu, tak aby wzorce promieniowania głośników uniknęły nadmiernej lokalizacji, która mogłaby rozpraszać podczas oglądania filmu. Należy unikać celowania kierunkowych głośników efektowych bezpośrednio do głównej strefy oglądania/odsłuchu. W niektórych przypadkach odbijanie się informacji efektowych od tylnej ściany przed dotarciem do uszu słuchaczy może być pożyteczne.

Centralne tylne efektowe

Zamontuj dodatkowe tylne głośniki efektowe wysoko na tylnej ścianie w odstępie około 1/3. Tym samym lewy tylny głośnik efektowy powinien być powinien być umieszczony w około 1/3 odległości w poprzek ściany od lewego rogu, a prawy tylny głośnik efektowy najlepiej, aby znajdował się w około 1/3 odległości w poprzek ściany od prawego rogu.

Sufitowe

W podstawowej wersji systemu Dolby Atmos lub DTS:X wykorzystywane są dwa głośniki sufitowe, w bardziej rozbudowanym stosowane są cztery, przy czym dwa głośniki umieszcza się przed słuchaczami, dwa kolejne tuż za nimi. W przypadku braku możliwości zainstalowania głośników sufitowych alternatywą są specjalnie opracowane głośniki, które ustawia się na frontowych kolumnach głośnikowych. Te specjalne konstrukcje skierowane są w górę i generują dźwięk, który po odbiciu się od powierzchni sufitu słyszalny jest ponad głowami widzów.

ELEKTRONIKA – SERCE I MÓZG
SYSTEMU WIELOKANAŁOWEGO

W każdym zestawie audio-wideo, niezależnie od stopnia jego skomplikowania, najważniejszymi elementami są procesor AV i wielokanałowy wzmacniacz mocy, które pełnią rolę mózgu i serca typowego systemu kina domowego.

Procesor AV pełni zarządza całym kinem domowym i pozwala przełączać pomiędzy różnymi źródłami. Po podłączeniu źródła procesor może dekodować dźwięk, umożliwiając regulację poziomu głośności, zarządzanie basem i kierując odkodowany dźwięk poprzez wzmacniacz mocy do kolumn głośnikowych. W wielu przypadkach procesor także przełącza i kieruje sygnały wideo do ekranu.

Większość dzisiejszych źródeł wideo wykorzystuje połączenie HDMI do przepuszczania sygnałów HD audio i wideo, dlatego upewnij się, czy wybrane przez ciebie urządzenie ma wystarczającą ilość złączy HDMI. Możesz oczywiście brać pod uwagę także inne źródła. Na przykład, chcesz słuchać muzyki ze swojego iPoda? Umożliwi ci to port USB na przedniej ściance. Być może masz odtwarzacz sieciowy Bluesound, który chcesz wykorzystać do strumieniowania muzyki do systemu – do tego idealnym będzie cyfrowe złącze optyczne lub koncentryczne. Chcesz oglądać wideo w formacie 3D? Upewnij się, że procesor AV może przepuszczać sygnał wideo 3D za pomocą HDMI.

Procesor AV ściśle współpracuje ze wzmacniaczem mocy. Urządzenie to ma tylko jedno zadanie – odebrać sygnał audio o stosunkowo niskim poziomie, wzmocnić go i przesłać dalej do kolumn głośnikowych, gdzie odtwarzany jest w postaci dźwięku. Chociaż wydaje się to dość proste, przeprowadzenie całego procesu w należyty sposób i przy zachowaniu minimalnych zniekształceń jest tym, co odróżnia kiepsko zaprojektowane wzmacniacze od tych o wysokiej jakości. Dobrze zaprojektowany wzmacniacz powinien być w stanie odtworzyć wszystkie niuanse cichych pasaży filmowej ścieżki dźwiękowej, aby w chwilę później móc pokazać wszystkie trzaski i potęgę eksplozji, wszystko bez utraty jakiegokolwiek dźwięku.

KONSTRUKCJA DZIELONA
KONTRA AMPLITUNER AV

Kiedy procesor AV i wzmacniacz mocy połączone są w jedną konstrukcję, mamy do czynienia z amplitunerem kina domowego (lub amplitunerem AV). Rozwiązanie to pozwala ograniczyć koszt zakupu, ale może (choć często nie musi) wiązać się z nieco gorszymi parametrami pracy i niższą jakością dźwięku w porównaniu z konstrukcją dzieloną, w której procesor AV i wzmacniacz mocy są niezależnymi urządzeniami. Wynika to z ograniczeń fizycznych, trudniej jest umieścić w jednej obudowie wszystkie układy znajdujące się zazwyczaj w dwóch urządzeniach i zrobić to tak, aby poszczególne układy nie wpływały na siebie negatywnie. Gęste upakowanie obwodów naraża tor sygnału audio na zakłócenia i szum płynące z innych obwodów elektrycznych. Sprawę komplikuje nie tylko konieczność zmieszczenia 5-, 7- lub nawet 9-kanałowego wzmacniacza, lecz także dodatkowego wyposażenia, takiego jak tuner radiowy lub obwody audio USB.

Dzielone konstrukcji są w ogólnym rozrachunku droższe, wymagają większej ilości wolnej przestrzeni na ich ustawienie, ale za to gwarantują lepsze parametry pracy i doskonalszy dźwięk. Urządzenia te mają swoje niezależne zasilanie i niejednokrotnie pozwalają na rozbudowę i unowocześnianie urządzenia. Dotyczy to szczególnie procesora AV, który w dobie nieustannego rozwoju techniki starzeje się szybciej niż końcówka mocy.

GŁĘBOKI I MOCNY BAS.
JAK GO UZYSKAĆ?

Budując swój zestaw kina domowego koniecznie trzeba wziąć pod uwagę to, jaki bas zapewnią wybrane przez nas elementy systemu. Na rynku dostępnych jest wiele kolumn głośnikowych, które nie odtwarzają głębokiego basu lub nie zapewniają niskim tonom oczekiwanej potęgi. Jednym z rozwiązań jest zastosowanie dużych kolumn głośnikowych lub takich, które mają obudowę o dużej pojemności i duże przetworniki. Czasami wielkość pomieszczenia odsłuchowego uniemożliwia lub ogranicza możliwość rozstawienia dużych kolumn wolnostojących, a głośniki podstawkowe nie gwarantują właściwej potęgi brzmienia. Rozwiązaniem jest zastosowanie subwoofera lub skorzystanie z regulacji barwy dźwięku i podbicie niskich częstotliwości. Pierwsze z rozwiązań jest bardziej kosztowne, bo przeważnie wiąże się z zakupem głośnika subniskotonowego, ale zapewnia lepszą jakość dźwięku niż sztuczne podbicie niskich tonów.

Mocny bas, bez ryzyka uszkodzenia głośników

Jeżeli twój system składa się wyłącznie z niewielkich kolumn głośnikowych, może zdarzyć się, że podczas odtwarzania wymagających efektów dźwiękowych przetworniki zaczną zniekształcać dźwięk, co objawia się tzw. charczeniem, lub wręcz uszkodzą się. Może się to zdarzyć w sytuacji, kiedy głośnik nie jest przystosowany do odtwarzania tych częstotliwości. Aby wyeliminować ryzyko zniszczenia przetworników, warto skorzystać z funkcji, którą można znaleźć w wielu amplitunerach i procesorach AV. Mowa o możliwości określenia, czy twoje kolumny głośnikowe powinny grać jako „duże” kolumny pełnozakresowe, przystosowane do odtworzenia sygnałów głębokiego basu, czy też powinny być oznaczone jako „małe” głośniki, w przypadku których sygnały niskotonowe przesyłane są do subwoofera.

DOPASOWANIE BARWY DŹWIĘKU

Podczas kompletowania systemu kina domowego trzeba wziąć pod uwagę charakterystykę brzmienia kolumn głośnikowych. Każdy przetwornik ma swoją własną charakterystykę, na którą wpływają materiały, z których zbudowany jest głośnik, a także sama konstrukcja przetwornika. Budując system wielokanałowy warto zadbać o to, żeby wszystkie kolumny głośnikowe miały zbliżoną do siebie barwę dźwięku. Dzięki temu jakość efektów dźwiękowych pozostanie na bardzo wysokim poziomie, a całość zabrzmi w sposób niezwykle realistyczny. Aby uzyskać pożądaną spójność dźwięku warto zbudować system w oparciu o kolumny głośnikowe z tej samej serii i od jednego producenta. Doświadczone firmy mają w swojej ofercie przeważnie całą gamę kolumn głośnikowych w poszczególnych seriach – od niewielkich monitorów wykorzystywanych zazwyczaj do obsługi kanałów efektowych, przez konstrukcje wolnostojące, służące do obsługi przednich kanałów głównych, aż do głośnika centralnego.

KINO DOMOWE JAKO
ŹRÓDŁO MUZYKI

Chociaż nazwa „kino domowe” sugeruje, że zestaw wielokanałowy może być wykorzystywany jedynie podczas oglądania filmów, to w rzeczywistości doskonale sprawdza się także w roli systemu muzycznego hi-fi. Producenci z bogatym doświadczeniem w projektowaniu urządzeń audio-wideo wzbogacają swoje amplitunery i procesory AV w wiele funkcji i rozwiązań stworzonych z myślą o muzyce. Należą do nich m.in. specjalnie opracowane tory sygnałowe, gwarantujące najwyższą jakość odtwarzanego dźwięku, tryb Pure Direct, który omijając układy korekcji barwy i balansu zwiększa precyzję i czystość brzmienia, a także wejście Phono umożliwiające podłączenie gramofonu. Dzięki temu amplitunery i procesory kina domowego mogą poszczycić się taką samą finezją brzmienia, jak urządzenia stereo, i odtworzyć wszystkie detale muzyczne. Nie zawsze amplituner AV musi oznaczać gorszą jakość brzmienia muzyki w porównaniu ze stereofonicznym wzmacniaczem zintegrowanym. Przykładem mogą być amplitunery AV Yamaha z serii Aventage, które zapewniają spektakularne efekty filmowe i gwarantują najwyższą jakość dźwięku muzyki.

Podstawą doskonałego brzmienia muzyki jest nie tylko dopracowana elektronika, lecz także, a może nawet przede wszystkim, wysokiej klasy kolumny głośnikowe. O ile bowiem niedrogie głośniki mogą sprawdzić się w przypadku kina domowego, o tyle przy odtwarzaniu muzyki zazwyczaj nie zapewnią pożądanego efektu. Dużo lepszym rozwiązaniem, zazwyczaj także droższym, jest zbudowanie nagłośnienia w oparciu o kolumny głośnikowe stworzone z myślą o zastosowaniu w systemach muzycznych hi-fi. Głośniki te dostarczą oczekiwany dźwięk muzyki i jednocześnie z łatwością odtworzą dźwiękowe efekty specjalne w filmach.