Aktualności


Aktualności

Jak wybrać przedwzmacniacz gramofonowy?

Koleś rzuca płytę

Żadne z wejść liniowych wzmacniacza nie nadaje się do bezpośredniej pracy z gramofonem analogowym. Mają one zbyt niskie wzmocnienie oraz liniową charakterystykę przetwarzania. Potrzebny jest przedwzmacniacz gramofonowy. Czym się on charakteryzuje?

Co to jest przedwzmacniacz gramofonowy?

Przedwzmacniacz gramofonowy (ang. phonostage) to autonomiczne urządzenie audio, mające na celu wzmocnienie sygnału pochodzącego z przetwornika gramofonowego i ukształtowanie jego charakterystyki częstotliwościowej zgodnie z krzywą korekcyjną przed przekazaniem sygnału do dalszego wzmocnienia.

Podobną rolę spełniają specjalne wejścia gramofonowe montowane w niektórych wzmacniaczach, które charakteryzują się dużo wyższą czułością niż zwykłe wejścia liniowe oraz specjalnym układem wyrównującym charakterystykę zgodnie z krzywą korekcji RIAA, przyjętą i standardowo używaną dla płyt winylowych. Jeżeli więc posiadamy gramofon oraz wzmacniacz bez wejścia gramofonowego, trzeba dokupić zewnętrzny przedwzmacniacz gramofonowy tzw. phonostage. Takie urządzenia dostępne są głównie w ofertach specjalistycznych firm audiofilskich.

Pathos In the Groove

Zasada działania

Podczas produkcji sygnał zapisany na płycie jest ze względów technicznych poddawany korekcji, która polega na obniżeniu niskich i podbiciu wysokich częstotliwości. Gdyby go odtworzyć w tej postaci dźwięk byłby bardzo zniekształcony. Z tego względu należy poddać go korekcji, która przywróci jego pierwotny kształt. Oprócz tego sygnał z wkładki ma bardzo niski poziom i musi on zostać podniesiony do wartości użytecznej w systemach audio.

To zadanie spoczywa na urządzeniu, które nosi nazwę przedwzmacniacz gramofonowy. Występuje on z reguły jako niezależne urządzenie, do którego podłącza się sygnał z gramofonu. Są też gramofony wyposażone fabrycznie w ten układ, ale takie rozwiązanie stosuje się tylko w przypadku budżetowych modeli.

Niebieska płyta

Przedwzmacniacze gramofonowe dzielą się na dwie zasadnicze grupy: proste układy przeznaczone wyłącznie do współpracy z wkładkami MM, oraz rozbudowane konstrukcje dedykowane do pracy z wkładkami MC. Te pierwsze z reguły posiadają z tylko układ korekcji sygnału według normy RIAA, oraz stopień wzmacniający standardowo ustalony na poziomie 40 decybeli (100-krotne wzmocnienie). Przedwzmacniacze przeznaczone do współpracy w wkładkami MC (które mają niższy poziom sygnału niż MM) poza korekcją RIAA posiadają dodatkowy stopień wzmacniający, tak by na wyjściu przedwzmacniacza miał on wartość 1000 razy wyższą (60dB) od dostarczonego z gramofonu. Taki poziom wzmocnienia wymaga o wiele bardziej rozbudowanego układu, który dodatkowo powinien umożliwić właściwe dopasowanie parametrów elektrycznych pomiędzy wkładką a przedwzmacniaczem. Najlepsze konstrukcje posiadają regulację impedancji i pojemności wejściowej, można wybrać poziom wzmocnienia, wybrać charakterystykę układu korekcji czy użyć specjalnego filtra subsonicznego. Te wszystkie regulacje mają ogromne znaczenie dla osiągnięcia optymalnego brzmienia, szczególnie w przypadku wkładek MC, które różnią się pomiędzy sobą parametrami w stopniu o wiele większym niż znormalizowane wkładki MM.

Recable nano

Wybierając przedwzmacniacz należy przede wszystkim dobrać go do posiadanej wkładki. Jeśli jest to wkładka MM i nie planujemy w przyszłości jej zmiany na konstrukcję MC, logicznym wyborem będzie prosty przedwzmacniacz przystosowany do współpracy wyłącznie z takimi wkładkami. W przypadku posiadania gramofonu z wkładką MC czeka nas o wiele większa inwestycja, dzięki której będziemy mieli możliwość optymalnego dopasowania układu wkładka-przedwzmacniacz.

W tym miejscu wspomnę jeszcze, że istnieją na rynku urządzenia, które wpina się pomiędzy posiadany przedwzmacniacz MM a wkładkę MC o niskim poziomie. Jednak z racji rozwiązań konstrukcyjnych i zastosowania ich cena bywa często wyższa niż całkiem przyzwoity przedwzmacniacz MC.

Co to jest korekcja RIAA?

Konieczność stosowania przedwzmacniaczy korygujących charakterystykę częstotliwościową przy odczytywaniu zapisu utrwalonego na płytach gramofonowych wynika z norm technicznych stosowanych przy nanoszeniu zapisu na płytę-oryginał oraz z własności konstrukcyjnych przetworników zamieniających drgania mechaniczne w zmienne przebiegi elektryczne.

Wprowadzono taki system zapisu, który zapewnia najlepsze wykorzystanie nośnika. Sformułowano między innymi dwa ogólne wymagania. Po pierwsze, amplituda wyboczeń rowka powinna być ograniczona; po drugie, celowe jest zwiększenie amplitudy wyboczeń rowka przy zapisie bardzo wysokich częstotliwości w celu zmniejszenia poziomu szumów spowodowanych ziarnistością materiału, z którego wykonana jest płyta gramofonowa.

Wychodząc z tych założeń, wprowadzono zapis według charakterystyki RIAA (Record Industry Association of America). Po 1964 roku większość producentów płyt przyjęła ten standard. Krzywa korekcyjna jest lustrzanym odbiciem charakterystyki zapisu. Opisują ją trzy stałe czasowe, czyli matematyczny opis kształtu krzywej. Chcąc ująć najprościej sposób jej działania, można by powiedzieć, że charakterystyka korekcyjna przedwzmacniacza unosi się coraz wyżej w miarę przesuwania się w kierunku coraz to mniejszych częstotliwości.

Moon

Do końca lat 70. metoda korekcji spełniała swoje zadanie, bowiem wzmacniacze z tamtego okresu nie przepuszczały lub silnie tłumiły sygnały o częstotliwościach mniejszych od 30 - 50 Hz. Obecnie produkowane wzmacniacze przenoszą sygnały o bardzo niskich częstotliwościach. Wiele konstrukcji jest wzmacniaczami prądu stałego (DC „amplifier”). W związku z tym sytuacja uległa zmianie. Drgania wywołane wolnoobrotowymi silnikami napędowymi oraz rezonansem masy ramienia gramofonu i podatności zawieszenia igły leżą często poniżej 20 Hz (5 – 12 Hz) i mogą być silnie wzmacniane przez przedwzmacniacz korekcyjny, przedostają się do wzmacniaczy mocy i głośników.

Pod koniec lat 70. opracowano nową charakterystykę (IEC), która przewiduje  największe wzmocnienie dla częstotliwości 31,5 Hz, natomiast przetwarzanie pozostałej części pasma odbywa się tak samo, jak w standardzie RIAA. Dla niższych częstotliwości charakterystyka ma spadek 6 dB/okt., ograniczając tym samym niebezpieczeństwo szkodliwego wpływu sygnałów o częstotliwościach infradźwiękowych. Wielu producentów bardzo dobrych przedwzmacniaczy ignoruje zalecenia IEC, stosując w dalszym ciągu korekcję RIAA. Kwitują to stwierdzeniem, że ich produkty będą skompletowane z równie dobrymi gramofonami i wówczas przydźwięk nie będzie żadnym problemem.

Tyle teorii, a co na to użytkownik?

Załóżmy, że gramofon z bardzo dobrym przetwornikiem, przenoszącym doskonale pasmo 10 Hz – 40 kHz, podłączyliśmy do wejścia liniowego we wzmacniaczu, np. AUX. Z głośników usłyszymy zniekształcony dźwięk. Wysokie tony będą zbyt uwypuklone, natomiast dźwięki o najniższych częstotliwościach zostaną bardzo upośledzone. W celu uzyskania właściwej charakterystyki odczytu należy zastosować pomiędzy wkładką a wzmacniaczem urządzenie, które odpowiednio wzmocni najniższe częstotliwości a osłabi wysokie, tak aby na jego wyjściu charakterystyka była liniowa. Takim urządzeniem jest właśnie przedwzmacniacz korekcyjny albo inaczej mówiąc – przedwzmacniacz gramofonowy.

Na jakie parametry warto zwrócić uwagę?

  1. Napięcie wejściowe i wzmocnienie układu - zależy od rodzaju przetwornika z jakim przedwzmacniacz ma współpracować. Ogólnie można przyjąć, że dla wkładek typu MM wymagane jest wzmocnienie ok. 100 razy (40 dB). Stąd wynika, że napięcie wejściowe przedwzmacniacza powinno mieścić się w granicach 2 - 5 mV; Dla wkładek typu MC potrzebne jest większe o 10 razy (20 dB) wzmocnienie układu. Czułość wejścia MC najczęściej wynosi 0,2 - 0,5 mV;
  2. Impedancja wejściowa - ma złożony charakter i składa się ze ściśle określonych rezystancji i pojemności. Wynika ona z konieczności dopasowania do rzeczywistych parametrów układu drgającego wkładki i jest warunkiem koniecznym do uzyskania dobrej jakości dźwięku. Wartość impedancji zależy od rodzaju przetwornika: dla MM najczęściej wynosi 47 kΩ, a dla MC od 10 do 1000 Ω. Dodatkowym parametrem będzie pojemność wejściowa, która musi być dobrana dla konkretnej wkładki zgodnie z zaleceniami producenta;
  3. Dokładność korekcji. Ukształtowanie charakterystyki częstotliwościowej opisują liczne normy - obecnie stosowanym standardem jest RIAA. Odchyłka od tej normy określa klasę urządzenia. W referencyjnych przedwzmacniaczach nie przekracza ona ±0,05 dB, zaś jako bardzo dobry rezultat można przyjąć tolerancję rzędu 0,1 - 0,2 dB.
  4. Poziom szumu - wymóg zapewnienia niskiego szumu jest oczywisty. Wkładki gramofonowe generują bardzo słaby sygnał, który musi być silnie wzmocniony. Ponadto ze swej natury wkładki i przedzmacniacze potrafią szumieć. W idealnych warunkach parametr ten osiąga dla MM wartości ok.85 - 90 dB, a dla MC - 81 dB;
  5. Zdolność do przesterowania - jest to najbardziej kontrowersyjny wymóg dotyczący przedwzmacniaczy gramofonowych. Nieadekwatna wartość tego paramteru powoduje, że stare płyty są bardzo źle odtwarzane (zamazany obraz dźwiękowy, pozbawiony dynamiki)
  6. Impedancja wyjściowa; w idealnej sytuacji phonostage powinien być w stanie wysterować kolejny element toru (dalsze współpracujące z nim urządzenie) i to bez względu na pojemność kabla połączeniowego. Zatem impedancja wyjściowa powinna być jak najmniejsza. Niespełnienie tego warunku może prowadzić do zdeformowania charakterystyki częstotliwościowej i tym samym do degradacji jakości sygnału.
gramofon

 Jaki zatem wybrać przedwzmacniacz gramofonowy?

Paradoksalnie duży wybór przedwzmacniaczy gramofonowych dostępnych obecnie na rynku to z jednej strony spore ułatwienie, z drugiej zaś - kolejny problem. Ponieważ zadanie to jest proste tylko w teorii, ponieważ parametry takiego urządzenia będą musiały pasować do naszego systemu, nie mówiąc już o brzmieniu.

Dobry przedwzmacniacz otwiera i eksponuje zalety gramofonu (niezależnie od przedziału cenowego), tak kiepski potrafi brzmienie skutecznie popsuć. Innymi słowy, niezależnie od tego jaki gramofon chcemy nabyć, ważne jest aby przewidzieć również w budżecie wydatek na przedwzmacniacz. Wymaga to czasem rezygnacji z ambitnych pomysłów dotyczących samej wkładki. Rezultat i tak będzie korzystniejszy z sensownie dobranym przedwzmacniaczem.

Ogólnie rzecz biorąc przedwzmacniacze możemy podzielić na trzy kategorie:

  1. Urządzenia niskobudżetowe w cenie powiedzmy umownie do 2000 zł.
  2. Przedwzmacniacze ze średniej półki z zakresu cen od 2 tys. do 10 tys. zł.
  3. Gramofonowy hi-end „startujący” do 20 tys zł wzwyż.

W pierwszej grupie znajdują się urządzenia dedykowane do bardzo tanich systemów i prostych gramofonów, a także podstawowych modeli wkładek. Zazwyczaj tor takiego przedwzmacniacza dla wkładki MC jest na tyle słaby, że zmiana wkładki może okazać się iluzoryczna. Grać będzie i tylko tyle. Szybko okazuje się że inwestycja jest nietrafiona lub za słaba do wykorzystana w dłuższej perspektywie. Bywa też, że toru MC w przedwzmacniaczu w ogóle nie ma. Warto pamiętać, że elementy wyspecjalizowane sprawdzają się lepiej, niż urządzenia rzekomo doskonałe we wszystkim.

wkładka

W drugiej grupie spotykamy bardziej zaawansowane technicznie i brzmieniowo konstrukcje. Przedwzmacniacz taki zaprojektowany jest z myślą o bardziej wymagających użytkownikach. Powinien mieć na pokładzie niezbędne regulacje, aby można było dopasować jego działanie do parametrów wkładki. Taki przedwzmacniacz może mieć przełączniki lub wejścia dla kilku rodzajów wkładek (MM i MC, niskopoziomowe lub wysokopoziomowe), a do tego regulację wzmocnienia oraz impedancji wejściowej (zazwyczaj w przedziale od 10 Ω do 47 kΩ). Posiadacze wzmacniaczy z wejściami zbalansowanymi z pewnością powinni zainteresować się przedwzmacniaczami gramofonowymi wyposażonymi w wyjścia XLR.. Należy jeszcze pamiętać o tym, że często pojawiają się na rynku przedwzmacniacze dedykowane do obsługi wyłącznie wkładek MC. Właściciele gramofonów z wkładkami MM muszą na to uważać.

W trzeciej grupie górnego limitu cenowego i jakościowego - jak to często w świecie audio bywa - praktycznie nie ma. Spotyka się tutaj najbardziej wyrafinowane rozwiązania. W tym miejscu zaczyna się  świat ostrej, audiofilskiej jazdy – rozbudowane układy z elementów dyskretnych, także lampy, w pełni zbalansowane tory sygnałowe, oddzielne zasilacze, bardzo zaawansowane regulacje, a czasami nawet zdalne sterowanie, pozwalające nam z pozycji fotela odsłuchowego ocenić wpływ zmiany poszczególnych parametrów na brzmienie.

I na koniec jeszcze jedna dobra rada, aby wybierać przedwzmacniacz gramofonowy z katalogów firm, które w tym temacie się specjalizują.

= = =

Artykuł powstał dzięki wsparciu doradców Top Hi-Fi & Video Design – ogólnopolskiej sieci specjalistycznych salonów, powstałych ponad 20 lat temu, aby pomagać klientom w doborze i budowaniu wymarzonych systemów audio-video.

Potrzebujesz pomocy? Skontaktuj się z jednym z naszych salonów. Bez pośpiechu, przy filiżance dobrej kawy i w miłej atmosferze postaramy Ci się pomóc, a nasi konsultanci odpowiedzą na każde Twoje pytanie. Adresy salonów znajdziesz u dołu strony głównej Top Hi-Fi & Video Design.

Jeżeli jesteś zainteresowany najnowszymi informacjami i specjalnymi ofertami, zapisz się na nasz newsletter.

 

 

Tylko zarejestrowani klienci mogą pisać komentarze. Proszę, zalogować się lub zarejestrować

Przewodniki

Chcesz skompletować swój pierwszy zestaw audio?
Chciałbyś pogłębić swoją wiedzę? Zapraszamy do
zapoznania się z naszymi przewodnikami.

Kategorie produktów


Salony sprzedaży


Białystok
Bydgoszcz
Katowice
Kielce
Kraków
Lublin
Łódź
Poznań (Woźna)
Poznań (Posnania)
Sopot
Szczecin
Warszawa (Andersa)
Warszawa (Naruszewicza)
Warszawa (Nowogrodzka)
Wrocław